Categories: General
      Date: pa╝ 17, 2017
     Title: 18.10

 

18 pa┼║dziernika
Święty Łukasz, Ewangelista

 



Euzebiusz z Cezarei i Tertulian pisz─ů, ┼╝e rodzinnym miastem ┼Ťw. ┼üukasza by┼éa Antiochia Syryjska. W tym ca┼éa tradycja jest zgodna. By┼é poganinem, a nie ┼╗ydem. Zdaje si─Ö to potwierdza─ç po┼Ťrednio ┼Ťw. Pawe┼é Aposto┼é, kiedy w Li┼Ťcie do Kolosan wymienia najpierw swoich przyjaci├│┼é i pomocnik├│w z narodu ┼╝ydowskiego, a potem z poga┼ästwa. ┼üukasza umieszcza w grupie drugiej (Kol 4, 10-14). Nauk─Ö Chrystusa ┼üukasz przyj─ů┼é przed przyst─ůpieniem do ┼Ťw. Paw┼éa. Nie nale┼╝a┼é do 72 uczni├│w Pana Jezusa, jak o tym pisze ┼Ťw. Epifaniusz, ani te┼╝ nie nale┼╝y go uto┼╝samia─ç z uczniem, kt├│ry z Jezusem zetkn─ů┼é si─Ö w dzie┼ä Jego zmartwychwstania w drodze do Emaus, jak to twierdz─ů ┼Ťw. Grzegorz Wielki i Teofilakt.
Z zawodu ┼üukasz by┼é lekarzem, jak o tym pisze wprost ┼Ťw. Pawe┼é Aposto┼é (Kol 4, 14). Nale┼╝a┼é do ludzi wykszta┼éconych i doskonale obeznanych z ├│wczesn─ů literatur─ů. ┼Üwiadczy o tym jego pi─Ökny j─Özyk grecki, kronikarska dok┼éadno┼Ť─ç informacji i umiej─Ötno┼Ť─ç zdobywania ┼║r├│de┼é. Jego znajomo┼Ť─ç judaizmu jest powierzchowna, a ┼éaci┼äskie imi─Ö wskazuje na jego pochodzenie. Oko┼éo 40 r. po narodzeniu Chrystusa i ok. 7 lat po Jego ┼Ťmierci zapewne w samej Antiochii sta┼é si─Ö wyznawc─ů Chrystusa.
Oko┼éo 50 r. po raz pierwszy spotyka na swojej drodze ┼Ťw. Paw┼éa, przy┼é─ůcza si─Ö do niego jako ucze┼ä, towarzysz podr├│┼╝y i lekarz. Nie wiemy, dlaczego dopiero w Troadzie ┼Ťw. Pawe┼é zabra┼é go ze sob─ů w d┼éug─ů podr├│┼╝ apostolsk─ů (Dz 16, 10-17). W Filippach ┼Ťw. Pawe┼é go zostawia, znowu nie wiemy z jakiej przyczyny. Dopiero w trakcie trzeciej podr├│┼╝y, kt├│ra rozpocz─Ö┼éa si─Ö w 58 r., ┼üukasz przy┼é─ůcza si─Ö ponownie do Aposto┼éa, aby go ju┼╝ wi─Öcej nie opu┼Ťci─ç. Towarzyszy mu do Jerozolimy, potem za┼Ť do Rzymu. Sw─ů wierno┼Ť─ç ┼üukasz posun─ů┼é tak dalece, ┼╝e jako jedyny pozosta┼é przy ┼Ťw. Pawle w wi─Özieniu w Rzymie (2 Tm 4, 11). W czasie aresztowania i dw├│ch lat wi─Özienia ┼Ťw. Paw┼éa w Cezarei Palesty┼äskiej ┼üukasz mia┼é dosy─ç czasu, aby zapyta─ç naocznych ┼Ťwiadk├│w o szczeg├│┼éy, kt├│re przekaza┼é w swojej Ewangelii.
Nie wiemy, co dzia┼éo si─Ö z ┼üukaszem po m─Öcze┼äskiej ┼Ťmierci ┼Ťw. Paw┼éa (+ 67). Ojcowie Ko┼Ťcio┼éa i liczne legendy wymieniaj─ů wiele r├│┼╝nych miejsc (Achaj─Ö, Gali─Ö, Macedoni─Ö itp.), w kt├│rych mia┼é naucza─ç. Wydaje si─Ö to ma┼éo wiarygodne. Bardziej prawdopodobna wydaje si─Ö wzmianka, w kt├│rej autor pewnego prologu do Ewangelii (pochodz─ůcego z II w.) twierdzi stanowczo, ┼╝e ┼üukasz zmar┼é w Beocji prze┼╝ywszy 84 lata. Tak dawna wzmianka, si─Ögaj─ůca czas├│w niemal apostolskich, zas┼éuguje na wiar─Ö. Autor nie wspomina jednak o ┼Ťmierci m─Öcze┼äskiej, pisze tylko, ┼╝e ┼üukasz zmar┼é "pe┼éen Ducha ┼Üwi─Ötego". Dlatego p├│┼║niejsze ┼Ťwiadectwa o jego m─Öcze┼äskiej ┼Ťmierci s─ů raczej legend─ů.

┼Üwi─Öty ┼üukasz┼üukasz zostawi┼é po sobie dwie bezcenne pami─ůtki, kt├│re zaskarbi┼éy mu wdzi─Öczno┼Ť─ç ca┼éego chrze┼Ťcija┼ästwa. S─ů nimi Ewangelia i Dzieje Apostolskie. Chocia┼╝ sam prawdopodobnie nie zna┼é Jezusa, to jednak bada┼é ┼Ťwiadk├│w i od nich jako z pierwszego ┼║r├│d┼éa czerpa┼é wszystkie wiadomo┼Ťci. Form─Ö i uk┼éad swej Ewangelii upodobni┼é do tekstu poprzednik├│w, czyli do Mateusza i Marka. Ubogaci┼é j─ů jednak w wiele cennych szczeg├│┼é├│w, kt├│re tamci pomin─Öli w swoich relacjach. Jako jedyny przekaza┼é scen─Ö zwiastowania i narodzenia Jana Chrzciciela i Jezusa, nawiedzenie ┼Ťw. El┼╝biety, pok┼éon pasterzy, ofiarowanie Jezusa i znalezienie Go w ┼Ťwi─ůtyni - jest wi─Öc autorem tzw. Ewangelii Dzieci┼ästwa Jezusa. Zawdzi─Öczamy mu niejeden szczeg├│┼é z ┼╝ycia Matki Bo┼╝ej. On tak┼╝e przekaza┼é pierwsze wyst─ůpienie Jezusa w Nazarecie i pr├│b─Ö zamachu na Jego ┼╝ycie, wskrzeszenie m┼éodzie┼äca z Nain, opowiadanie o jawnogrzesznicy w domu Szymona faryzeusza, o pos┼éugiwaniu pobo┼╝nych niewiast, zapisa┼é okrzyk niewiasty: "B┼éogos┼éawione ┼éono, kt├│re Ci─Ö nosi┼éo", gniew Aposto┼é├│w na miasto w Samarii, rozes┼éanie 72 uczni├│w oraz przypowie┼Ťci: o mi┼éosiernym Samarytaninie, o nieurodzajnym drzewie, o zaproszonych na gody weselne, o zgubionej owcy i drachmie, o synu marnotrawnym, o przewrotnym w┼éodarzu, o bogaczu i ┼üazarzu. Przekaza┼é nam scen─Ö uzdrowienia dziesi─Öciu tr─Ödowatych i nawr├│cenie Zacheusza.
Bardzo cennym dokumentem s─ů tak┼╝e Dzieje Apostolskie. Jest to bowiem jedyny dokument o pocz─ůtkach Ko┼Ťcio┼éa, m├│wi─ůcy o tym, co si─Ö dzia┼éo po wniebowst─ůpieniu Jezusa. Poniewa┼╝ w wielu wypadkach ┼üukasz sam by┼é uczestnikiem opisywanych wydarze┼ä, zwi─ůzanych z podr├│┼╝ami apostolskimi ┼Ťw. Paw┼éa, dlatego przekaza┼é ich przebieg z niezwyk┼é─ů sumienno┼Ťci─ů.
Dante okre┼Ťli┼é ┼üukasza "historykiem ┼éagodno┼Ťci Chrystusowej". Nie wiemy, gdzie znajduje si─Ö gr├│b ┼Ťw. ┼üukasza. Przyznaj─ů si─Ö do posiadania jego relikwii Efez, Beocja, Wenecja i Padwa. Przez d┼éugie wieki pokazywano i czczono relikwie ┼Ťw. ┼üukasza w Konstantynopolu. Tam mia┼éy by─ç przeniesione za cesarza Justyniana (ok. 527). Potem relikwie przewieziono do Wenecji, a st─ůd w czasie najazdu W─Ögr├│w mia┼éy by─ç umieszczone dla bezpiecze┼ästwa w Padwie (899). Do dnia dzisiejszego pokazuj─ů je tam w kaplicy bazyliki ┼Ťw. Justyny.
┼Üw. ┼üukasz jest patronem Hiszpanii i miasta Achai; introligator├│w, lekarzy, malarzy i rze┼║biarzy, notariuszy, rze┼║nik├│w, z┼éotnik├│w. Wed┼éug legendy malowa┼é portrety Jezusa, aposto┼é├│w, a zw┼éaszcza Maryi, Matki Bo┼╝ej. Jeden z nich, jak opisuje Teodor Lektor z VI wieku, cesarzowa Eudoksja, ┼╝ona Teodozego II Wielkiego, zabra┼éa z Jerozolimy i przes┼éa┼éa ┼Ťw. Pulcherii, siostrze cesarza. Wed┼éug innej opowie┼Ťci kopi─ů jednego z obraz├│w ┼Ťw. ┼üukasza jest ikona jasnog├│rska.

W ikonografii ┼Ťw. ┼üukasz prezentowany jest jako m┼éodzieniec o ciemnych, kr├│tkich, k─Ödzierzawych w┼éosach, w tunice. Sztuka zachodnia ukazuje go z tonsur─ů lub ┼éysin─ů, czasami bez zarostu. Bywa przedstawiany, gdy maluje obraz. Jego atrybutami s─ů: ksi─Öga, paleta malarska, przyrz─ůdy medyczne, skalpel, wizerunek lub figura Matki Bo┼╝ej, w├│┼é, zw├│j.

 

Źródło