Categories: General
      Date: pa╝ 15, 2019
     Title: 16.10

 

16 pa┼║dziernika
┼Üwi─Öta Jadwiga ┼Ül─ůska

 



Jadwiga urodzi┼éa si─Ö mi─Ödzy 1174 a 1180 rokiem na zamku nad jeziorem Amer w Bawarii jako c├│rka hrabiego Bertolda VI i Agnieszki Wetty┼äskiej, hrabi├│w Andechs, kt├│rzy tytu┼éowali si─Ö r├│wnie┼╝ ksi─ů┼╝─Ötami Meranu (w p├│┼énocnej Dalmacji) i margrabiami Istrii. Mia┼éa czterech braci i trzy siostry. Jedn─ů wydano za Filipa, kr├│la Francji, drug─ů za Andrzeja, kr├│la W─Ögier (by┼éa matk─ů ┼Ťw. El┼╝biety), trzecia wst─ůpi┼éa do klasztoru. Jadwiga otrzyma┼éa staranne wychowanie najpierw na rodzinnym zamku, potem za┼Ť w klasztorze benedyktynek w Kitzingen nad Menem (diecezja W├╝rzburg), znanym w├│wczas o┼Ťrodku kulturalnym. Do programu ├│wczesnych szk├│┼é klasztornych nale┼╝a┼éa nauka ┼éaciny, Pisma ┼Üwi─Ötego, dzie┼é Ojc├│w Ko┼Ťcio┼éa i ┼╝ywot├│w ┼Ťwi─Ötych, a tak┼╝e haftu i malowania, muzyki i piel─Ögnowania chorych.
W roku 1190 Jadwiga zosta┼éa wys┼éana do Wroc┼éawia na dw├│r ksi─Öcia Boles┼éawa Wysokiego, gdy┼╝ zosta┼éa upatrzona na ┼╝on─Ö dla jego syna, Henryka. Mia┼éa wtedy prawdopodobnie zaledwie 12 lat. Data ┼Ťlubu nie jest bli┼╝ej znana. Mo┼╝liwym do przyj─Öcia jest czas pomi─Ödzy rokiem 1186 a 1190. Jako miejsce ┼Ťlubu przyjmuje si─Ö zamek Andechs, chocia┼╝ nie jest te┼╝ wykluczone, ┼╝e by┼éo to we Wroc┼éawiu lub Legnicy. Henryk Brodaty 8 listopada 1202 r. zosta┼é panem ca┼éego ksi─Östwa. Rych┼éo te┼╝ uda┼éo mu si─Ö do dzielnicy ┼Ťl─ůskiej do┼é─ůczy─ç dzielnic─Ö senioratu, czyli krakowsk─ů, a tak┼╝e znaczn─ů cz─Ö┼Ť─ç Wielkopolski. Dlatego figuruje on w spisie w┼éadc├│w Polski.
Henryk i Jadwiga stanowili wzorowe ma┼é┼╝e┼ästwo. Mieli siedmioro dzieci - dw├│ch syn├│w: Boles┼éawa (ur. ok. 1194), Konrada (1195), Henryka (1197), Agnieszk─Ö (ok. 1196), Gertrud─Ö (ok. 1200), Zofi─Ö (przed 1208) i najm┼éodsze, nieznane z imienia dziecko, ochrzczone w okresie Bo┼╝ego Narodzenia na zamku w G┼éogowie w 1208 roku, kt├│re prawdopodobnie wkr├│tce zmar┼éo (wed┼éug niekt├│rych ┼║r├│de┼é by┼é to syn W┼éadys┼éaw). Kr├│tko ┼╝y┼éo kilkoro dzieci Jadwigi: Boles┼éaw zmar┼é pomi─Ödzy 1206 a 1208 r., za┼Ť Konrad w 1213 roku. Podobnie dwie c├│rki: Agnieszka i Zofia zosta┼éy pochowane przed 1214 rokiem. Tak wi─Öc w okres pe┼énej dojrza┼éo┼Ťci weszli tylko Henryk i Gertruda.
Ostatnich 28 lat po┼╝ycia ma┼é┼╝e┼äskiego ma┼é┼╝onkowie prze┼╝yli wstrzemi─Ö┼║liwie, zwi─ůzani ┼Ťlubem czysto┼Ťci zawartym uroczy┼Ťcie w 1209 roku przed biskupem wroc┼éawskim Wawrzy┼äcem. Jadwiga mia┼éa w chwili sk┼éadania tego ┼Ťlubu oko┼éo 33 lat, a Henryk Brodaty ok. 43 (na pami─ůtk─Ö tego wydarzenia Henryk zacz─ů┼é nosi─ç tonsur─Ö mnisz─ů i zapu┼Ťci┼é brod─Ö, kt├│rej nie zgoli┼é a┼╝ do ┼Ťmierci).
Na dworze wroc┼éawskim powszechne by┼éy zwyczaje i j─Özyk polski. Jadwiga umia┼éa si─Ö do nich dostosowa─ç, nauczy┼éa si─Ö j─Özyka i pos┼éugiwa┼éa si─Ö nim. Jej dw├│r s┼éyn─ů┼é z karno┼Ťci i dobrych obyczaj├│w, gdy┼╝ ksi─Ö┼╝na dba┼éa o dob├│r os├│b. Macierzy┼äsk─ů trosk─ů otacza┼éa s┼éu┼╝b─Ö dworu. Wyposa┼╝y┼éa wiele ko┼Ťcio┼é├│w w szaty liturgiczne haftowane r─Ök─ů jej i jej dw├│rek. Do dworu ksi─Ö┼╝nej nale┼╝a┼éa r├│wnie┼╝ niewielka grupa m─Ö┼╝czyzn duchownych i ┼Ťwieckich. Ksi─Ö┼╝na bardzo troszczy┼éa si─Ö o to, aby urz─Ödnicy w jej dobrach nie uciskali poddanych kmieci. Obni┼╝y┼éa im czynsze, przewodniczy┼éa s─ůdom, darowa┼éa grzywny karne, a w razie kl─Ösk nakazywa┼éa mimo protest├│w zarz─ůdc├│w rozdawa─ç ziarno, mi─Öso, s├│l itp. Zorganizowa┼éa tak┼╝e szpitalik dworski, gdzie codziennie znajdowa┼éo utrzymanie 13 chorych i kalek (liczba ta mia┼éa symbolizowa─ç Pana Jezusa w otoczeniu 12 Aposto┼é├│w). W czasie objazd├│w ksi─Östwa osobi┼Ťcie odwiedza┼éa chorych i wspiera┼éa hojnie ubogich.
Jadwiga popiera┼éa tak┼╝e szko┼é─Ö katedraln─ů we Wroc┼éawiu i wspiera┼éa ubogich zdolnych ch┼éopc├│w, kt├│rzy chcieli si─Ö uczy─ç. Stara┼éa si─Ö tak┼╝e ┼éagodzi─ç dol─Ö wi─Ö┼║ni├│w, posy┼éaj─ůc im ┼╝ywno┼Ť─ç, ┼Ťwiece i odzie┼╝. Bywa┼éo, ┼╝e zamienia┼éa kar─Ö ┼Ťmierci czy d┼éugiego wi─Özienia na prace przy budowie ko┼Ťcio┼é├│w lub klasztor├│w. Jej m─ů┼╝ ch─Ötnie na to przystawa┼é. By┼éa jednak tak delikatna wobec Henryka, ┼╝e zawsze to jemu zostawia┼éa ostateczn─ů decyzj─Ö. Dlatego to jego podpis figuruje przy licznych dekretach fundacji.

┼Üwi─Öta Jadwiga ┼Ül─ůskaW swoim ┼╝yciu Jadwiga do┼Ť─ç mocno do┼Ťwiadczy┼éa tajemnicy Krzy┼╝a. Prze┼╝y┼éa ┼Ťmier─ç m─Ö┼╝a i prawie wszystkich dzieci. Jej ukochany syn, Henryk Pobo┼╝ny, zgin─ů┼é jako w├│dz wojska chrze┼Ťcija┼äskiego w walce z Tatarami pod Legnic─ů w 1241 r. Narzeczony jej c├│rki Gertrudy, Otto von Wittelsbach, sta┼é si─Ö morderc─ů kr├│la niemieckiego Filipa, w nast─Öpstwie czego zamek rodzinny Andechs zr├│wnano z ziemi─ů, a Ottona utopiono w Dunaju. Po tych strasznych wydarzeniach Gertruda nie chcia┼éa wychodzi─ç za m─ů┼╝ za kogo innego. Po osi─ůgni─Öciu odpowiedniego wieku wst─ůpi┼éa w 1212 roku do klasztoru trzebnickiego, ufundowanego dziesi─Ö─ç lat wcze┼Ťniej przez jej rodzic├│w.
Siostra Jadwigi, r├│wnie┼╝ Gertruda, kr├│lowa w─Ögierska, zosta┼éa skrytob├│jczo zamordowana; druga siostra, kr├│lowa francuska, Agnieszka, ┼Ťci─ůgn─Ö┼éa na rodzin─Ö ha┼äb─Ö ma┼é┼╝e┼ästwem, kt├│rego nie uzna┼é papie┼╝ (poniewa┼╝ poprzedni zwi─ůzek Filipa II Augusta nie zosta┼é uniewa┼╝niony), by┼éa zatem matk─ů nie┼Ťlubnych dzieci. M─ů┼╝ Jadwigi, ksi─ů┼╝─Ö Henryk, w 1229 r. dosta┼é si─Ö do niewoli Konrada Mazowieckiego; Jadwiga pieszo i boso posz┼éa z Wroc┼éawia do Czerska i rzuci┼éa si─Ö do n├│g Konradowi - dopiero w├│wczas wy┼╝ebra┼éa uwolnienie m─Ö┼╝a, pod warunkiem jednak, ┼╝e ten zrezygnuje z pretensji do Krakowa. W ko┼äcu jeszcze spad┼é na Henryka grom kl─ůtwy za przyw┼éaszczenie sobie d├│br ko┼Ťcielnych i ksi─ů┼╝─Ö umar┼é ob┼éo┼╝ony kl─ůtw─ů. Jadwiga jednak bez szemrania znosi┼éa te wszystkie dopusty Bo┼╝e.
Po ┼Ťmierci m─Ö┼╝a, Henryka (19 marca 1238 r.), Jadwiga zda┼éa rz─ůdy ┼╝onie Henryka Pobo┼╝nego, Annie, i zamkn─Ö┼éa si─Ö w klasztorze si├│str cysterek w Trzebnicy, kt├│ry sama wcze┼Ťniej ufundowa┼éa. Kiedy dowiedzia┼éa si─Ö o niezwykle surowym ┼╝yciu swojej siostrzenicy, ┼Ťw. El┼╝biety z Turyngii (+ 1231), postanowi┼éa j─ů na┼Ťladowa─ç. Do cierpie┼ä osobistych zacz─Ö┼éa dodawa─ç pokuty, posty, biczowania, w┼éosiennic─Ö i czuwania nocne. Przez 40 lat ┼╝ycia spo┼╝ywa┼éa pokarm tylko dwa razy dziennie, bez mi─Ösa i nabia┼éu. W 1238 r. na r─Öce swojej c├│rki Gertrudy, ksieni w Trzebnicy, z┼éo┼╝y┼éa ┼Ťluby zakonne i sta┼éa si─Ö jej pos┼éuszna. Zas┼éyn─Ö┼éa z pobo┼╝no┼Ťci i czyn├│w mi┼éosierdzia.
Wyczerpana surowym ┼╝yciem mniszki, zmar┼éa 14 pa┼║dziernika 1243 r., maj─ůc ponad 60 lat. Zaraz po jej ┼Ťmierci do jej grobu w Trzebnicy zacz─Ö┼éy nap┼éywa─ç liczne pielgrzymki: ze ┼Ül─ůska, Wielkopolski, ┼üu┼╝yc i Mi┼Ťni. Gertruda z ca┼é─ů gorliwo┼Ťci─ů popiera┼éa kult swojej matki. Ostatni etap procesu kanonicznego ┼Ťw. Stanis┼éawa biskupa dostarczy┼é cysterkom w Trzebnicy zach─Öty do starania si─Ö o wyniesienie tak┼╝e na o┼étarze Jadwigi. Zacz─Öto spisywa─ç ┼éaski, a gr├│b otoczono wielk─ů trosk─ů. Ju┼╝ w 1251 r. zacz─Öto obchodzi─ç w klasztorze co roku pami─ůtk─Ö ┼Ťmierci Jadwigi. Kiedy w roku 1260 odwiedzi┼é Trzebnic─Ö legat papieski Anzelm, siostry wnios┼éy pro┼Ťb─Ö o kanonizacj─Ö. T─Ö inicjatyw─Ö popar┼é polski Episkopat i Piastowicze. Z polecenia papie┼╝a w latach 1262-1264 przeprowadzono badania kanoniczne w Trzebnicy i we Wroc┼éawiu. Ich akta przes┼éano do Rzymu. O kanonizacj─Ö Jadwigi zabiega┼é tak┼╝e papie┼╝ Urban IV, kt├│ry jako legat papieski w latach 1248-1249 a┼╝ trzy razy odwiedzi┼é Wroc┼éaw i zna┼é dobrze Jadwig─Ö. Jednak jego ┼Ťmier─ç przeszkodzi┼éa kanonizacji. Dokona┼é jej dopiero jego nast─Öpca, Klemens IV, w ko┼Ťciele dominikan├│w w Viterbo 26 marca 1267 r. Na pro┼Ťb─Ö Jana III Sobieskiego papie┼╝ b┼é. Innocenty XI rozci─ůgn─ů┼é kult ┼Ťw. Jadwigi na ca┼éy Ko┼Ťci├│┼é (1680).
Ku czci ┼Ťw. Jadwigi powsta┼éa na ┼Ül─ůsku (w 1848 r. we Wroc┼éawiu) rodzina zakonna - siostry jadwi┼╝anki. ┼Üw. Jadwiga ┼Ül─ůska czczona jest jako patronka Polski, ┼Ül─ůska, archidiecezji wroc┼éawskiej i diecezji w Gorlitz; miast: Andechs, Berlina, Krakowa, Trzebnicy i Wroc┼éawia; Europy; uchod┼║c├│w oraz pojednania i pokoju.

W ikonografii ┼Ťw. Jadwiga przedstawiana jest jako m┼éoda m─Ö┼╝atka w d┼éugiej sukni lub w ksi─ů┼╝─Öcym p┼éaszczu z diademem na g┼éowie, czasami w habicie cysterskim. Jej atrybutami s─ů: but w r─Öce, krzy┼╝, ksi─Öga, figurka Matki Bo┼╝ej, makieta ko┼Ťcio┼éa w d┼éoniach, r├│┼╝aniec.

Źródło