Categories: General
      Date: pa╝  8, 2017
     Title: 09.10

 

9 pa┼║dziernika
Błogosławiony Wincenty Kadłubek, biskup

 

 



Wincenty urodzi┼é si─Ö w Karwowie pod Opatowem pomi─Ödzy 1155 a 1160 r. W sprawie jego pochodzenia historycy nie s─ů zgodni. Jedni uwa┼╝aj─ů, ┼╝e pochodzi┼é z rodu Poraj├│w herbu R├│┼╝a (R├│┼╝yc├│w). Inni natomiast podaj─ů, ┼╝e z tego rodu pochodzi┼éa matka Wincentego, a ojcu przypisuj─ů imi─Ö Bogus┼éaw. W jeszcze innych ┼║r├│d┼éach pojawia si─Ö informacja, ┼╝e Wincenty nale┼╝a┼é do rodu Lis├│w, a jego ojcem by┼é mo┼╝ny palatyn Stefan, brat wojewody krakowskiego Miko┼éaja (Mikory). Nazwisko Kad┼éubek pojawia si─Ö po raz pierwszy dopiero w dokumentach z XV w. Przypuszcza si─Ö jednak, ┼╝e pochodzi z r─Ökopis├│w dawniejszych.
Pierwsze nauki Wincenty pobiera┼é w pobliskiej Stopnicy, potem uda┼é si─Ö do Krakowa, gdzie ucz─Öszcza┼é do szko┼éy katedralnej, w kt├│rej wyk┼éada┼é biskup Mateusz Cholewa. Cieszy┼é si─Ö przyja┼║ni─ů ksi─Öcia Kazimierza Sprawiedliwego, kt├│ry by─ç mo┼╝e wspom├│g┼é go materialnie i umo┼╝liwi┼é studia za granic─ů. Nie wiemy, na kt├│rym uniwersytecie Wincenty w├│wczas studiowa┼é. Nie by┼éo jednak jeszcze wtedy wielu uniwersytet├│w. Przypuszcza si─Ö, ┼╝e miejscem jego nauki by┼éy Pary┼╝ albo Bolonia - albo obie te uczelnie. Wincenty nale┼╝a┼é wi─Öc do elity uczonych w Polsce.
Po raz pierwszy Wincenty nazwany jest mistrzem (magistrem) w dyplomie Kazimierza Sprawiedliwego z 12 kwietnia 1189 r. Zapewne zaraz po powrocie ze swoich studi├│w otrzyma┼é ┼Ťwi─Öcenia kap┼éa┼äskie. Do kraju powr├│ci┼é Mistrz Wincenty mi─Ödzy 1183 a 1189 r., gdy┼╝ w 1189 r. by┼é na pewno na dworze ksi─ů┼╝─Öcym Kazimierza Sprawiedliwego, zapewne w charakterze notariusza, a potem kanclerza jego dworu. Zapewne zaraz po powrocie ze swoich studi├│w otrzyma┼é ┼Ťwi─Öcenia kap┼éa┼äskie. M├│g┼é wi─Öc by─ç tak┼╝e kapelanem ksi─ů┼╝─Öcym. W tym czasie zacz─ů┼é zapewne pisa─ç swoj─ů┬áKronik─Ö polsk─ů (Chronica Polonorum) - najwi─Öksze dzie┼éo swego ┼╝ycia i literatury tamtych czas├│w. Wracaj─ůc z zagranicy prawdopodobnie przywi├│z┼é ze sob─ů relikwie ┼Ťw. Floriana m─Öczennika. M├│g┼éby na to wskazywa─ç fakt szczeg├│lnego nabo┼╝e┼ästwa Wincentego do ┼Ťw. Floriana, kt├│ry dot─ůd by┼é w Polsce zupe┼énie nieznany.
Po ┼Ťmierci ksi─Öcia Wincenty zosta┼é prepozytem kolegiaty sandomierskiej (1194). Korzystaj─ůc z wolnego czasu kontynuowa┼é pisanie┬áKroniki (1194-1207). W 1207 r. umar┼é biskup krakowski, Pe┼éka. Na jego nast─Öpc─Ö zosta┼é wybrany Wincenty. Papie┼╝ Innocenty III bull─ů z 18 marca 1208 r. wyb├│r ten zatwierdzi┼é. Konsekracji dokona┼é arcybiskup gnie┼║nie┼äski, Kietlicz. Wincenty jako biskup podpisywa┼é si─Ö "niegodny s┼éuga Ko┼Ťcio┼éa". ┼Üwiadczy to, jak pojmowa┼é zadanie swojego urz─Ödu. Nale┼╝a┼é do naj┼╝arliwszych zwolennik├│w reform, jakie w├│wczas w Polsce przeprowadzi┼é abp Henryk Kietlicz (wprowadzenie celibatu, uniezale┼╝nienie Ko┼Ťcio┼éa od w┼éadzy ┼Ťwieckiej). Dla poparcia reform, inspirowanych przez Stolic─Ö Apostolsk─ů, Wincenty bra┼é udzia┼é w synodach, zwo┼éanych specjalnie w tym celu w Borzykowie (1210), w Matyczowie (1212), w Wolborzu (1214), w kt├│rych uczestniczyli r├│wnie┼╝ ksi─ů┼╝─Öta - Leszek Bia┼éy, Konrad Mazowiecki, Henryk Brodaty i W┼éadys┼éaw Odonicz. Reformy te przeprowadzano r├│wnie┼╝ na zjazdach w Gnie┼║nie (1213) i w Sieradzu (1213). Kiedy na Krak├│w najecha┼é Mieszek Raciborski, przeciwnik reform, Wincenty - z powodu swojej postawy - musia┼é czasowo opu┼Ťci─ç miasto (1210). W 1212 r. na zje┼║dzie w M─ůkowie omawiano spraw─Ö Prus i nawr├│cenia Prusak├│w. Tego roku Wincenty wzi─ů┼é udzia┼é w konsekracji biskupa pozna┼äskiego w Mstowie.
Wincenty jako biskup krakowski wspiera┼é szczeg├│lnie zakony bo┼╝ogrobowc├│w (nada┼é dziesi─Öciny ze wsi ┼Üwiniarowo Kanonikom Bo┼╝ego Grobu w Miechowie) i cysters├│w (klasztorowi w Sulejowie darowa┼é dwie wsie, opactwu w Pokrzywnicy darowa┼é wie┼Ť, a opactwu w J─Ödrzejowie nada┼é przywilej pobierania dziesi─Öcin z trzech wsi). W┼Ťr├│d jego osi─ůgni─Ö─ç warto wymieni─ç zreformowanie kapitu┼é prowincjalnych, zlikwidowanie kolegiaty w Kijach (1213), oddanie ko┼Ťcio┼éa oraz wsi Pod┼é─Ö┼╝e zreformowanej kolegiacie w Kielcach (1214), konsekracj─Ö bazyliki w Krakowie pod wezwaniem ┼Ťw. Floriana (1216) i wreszcie osobisty udzia┼é w uroczystej koronacji Kolomana W─Ögierskiego na kr├│la Rusi Halickiej oraz w Soborze Latera┼äskim IV (1215), kt├│ry mia┼é charakter wybitnie reformistyczny. O soborze Wincenty zawiadomi┼é swoje duchowie┼ästwo i wiernych na synodzie w Sieradzu, gdzie przygotowano propozycje na sob├│r (1213). Na tym w┼éa┼Ťnie soborze wprowadzono obowi─ůzek spowiedzi i Komunii wielkanocnej, obostrzono przepisy odno┼Ťnie ma┼é┼╝e┼ästwa, by nie dopu┼Ťci─ç do konkubinat├│w, obostrzono przepisy dotycz─ůce karno┼Ťci ko┼Ťcielnej, zw┼éaszcza celibatu duchownych, i og┼éoszono now─ů krucjat─Ö na rok 1217.
Po powrocie do kraju Wincenty energicznie wprowadzi┼é w swojej diecezji uchwalone na soborze ustawy. Niewykluczone, ┼╝e z polecenia ksi─Öcia Leszka Bia┼éego po┼Ťredniczy┼é tak┼╝e w wys┼éaniu na dw├│r w─Ögierski ksi─Ö┼╝niczki b┼é. Salomei. Wincenty ma tak┼╝e zas┼éug─Ö w podniesieniu poziomu szko┼éy katedralnej, kt├│r─ů kiedy┼Ť sam prowadzi┼é. Szerzy┼é kult ┼Ťw. Floriana i ┼Ťw. Stanis┼éawa, biskupa. Cze┼Ť─ç do Naj┼Ťwi─Ötszego Sakramentu mia┼é podkre┼Ťli─ç przez wprowadzenie tzw. wiecznej lampki przed tabernakulum.

B┼éogos┼éawiony Wincenty Kad┼éubekPo dziesi─Öciu latach pasterzowania diecezji krakowskiej, za pozwoleniem papie┼╝a Honoriusza III, w 1218 r. Wincenty zrzek┼é si─Ö urz─Ödu. Czu┼é, ┼╝e spe┼éni┼é zadanie swojego ┼╝ycia i postanowi┼é wst─ůpi─ç do klasztoru. Wybra┼é sobie opactwo cysters├│w w J─Ödrzejowie, przy ko┼Ťciele, kt├│ry sam konsekrowa┼é. Zgodnie z zasad─ů ascetyczn─ů "Bogu wszystko - sobie nic" pozostawi┼é sw├│j maj─ůtek rodowy, bogactwo i splendor urz─Ödu biskupiego, s┼éaw─Ö, jak─ů cieszy┼é si─Ö na dworze ksi─Öcia krakowskiego i - jak podaje tradycja - boso i pieszo jako pokutnik uda┼é si─Ö do klasztoru. Przyj─ů┼é go opat Teodoryk (1206-1247), trzeci z kolei prze┼éo┼╝ony klasztoru. Opat z zakonnikami wyszli mu na spotkanie; miejscowi do dzi┼Ť pokazuj─ů usypany na tym miejscu Kopiec Spotkania. ├ôwczesnym zwyczajem biskup rzuci┼é si─Ö przed opatem i ca┼éym konwentem na twarz i prosi┼é o przyj─Öcie. Wincenty prze┼╝y┼é tam ostatnich 5 lat swego ┼╝ycia. Mimo ┼╝e liczy┼é wtedy ok. 70 lat, jako zwyczajny mnich spe┼énia┼é wszystkie obowi─ůzki surowej regu┼éy: wstawa┼é o p├│┼énocy na dwugodzinne pacierze, uczestniczy┼é siedem razy ka┼╝dego dnia we wsp├│lnych modlitwach, zachowywa┼é posty. Zasad─ů cysterskich pokutnik├│w by┼éo sk─ůpe po┼╝ywienie, zgrzebny str├│j i kr├│tki sen.
W wolnych chwilach ko┼äczy┼é pisa─ç┬áKronik─Ö polsk─ů. Jako biskup krakowski napisa┼é trzy pierwsze ksi─Ögi. Teraz zamierza┼é dzie┼éo doko┼äczy─ç. Niestety napisa┼é tylko cz─Ö┼Ť─ç czwart─ů - ┼Ťmier─ç zabra┼éa go zbyt rych┼éo i przerwa┼éa┬áKronik─Ö w najciekawszym miejscu, kiedy zacz─ů┼é pisa─ç dzieje, kt├│rych sam by┼é ┼Ťwiadkiem. Kronik─Ö swoj─ů zdo┼éa┼é doprowadzi─ç zaledwie do roku 1202, to jest do ko┼äca ksi─Ögi czwartej. Wincenty Kad┼éubek jest pierwszym historykiem polskim. Jego historia ma form─Ö dialogu. Jest pisana pi─Öknym j─Özykiem ┼éaci┼äskim. Zas┼éug─ů Wincentego jest to, ┼╝e zebra┼é w niej wszystkie podania i mity o pocz─ůtkach Polski. Du┼╝o jest w niej poetyckiej fantazji, ale s─ů tak┼╝e wa┼╝ne ziarna tradycji.
Wincenty zmar┼é w J─Ödrzejowie 8 marca 1223 r. i zosta┼é pochowany w prezbiterium klasztornego ko┼Ťcio┼éa, co mo┼╝e ┼Ťwiadczy─ç o tym, ┼╝e zmar┼é w opinii ┼Ťwi─Öto┼Ťci. Publiczny kult biskupa-mnicha nie rozwin─ů┼é si─Ö od razu. Klasztory cysterskie by┼éy wtedy szczelnie zamkni─Öte, nawet ich wspania┼ée ┼Ťwi─ůtynie s┼éu┼╝y┼éy jedynie celom klasztornym. Nawiedzali gr├│b Wincentego Konrad Mazowiecki, kr├│l Kazimierz Wielki, kr├│l Kazimierz Jagiello┼äczyk wraz ze swoj─ů matk─ů kr├│low─ů Zofi─ů i Jan D┼éugosz, kt├│ry w swoich┬áDziejach wyda┼é mu najpi─Ökniejsze ┼Ťwiadectwo. Z lat 1583-1640 Szymon Starowolski na podstawie ksi─ůg klasztornych przytacza ponad 150 wypadk├│w cudownych, przypisywanych Wincentemu. W┼Ťr├│d nich s─ů nawet wskrzeszenia umar┼éych.
26 kwietnia 1633 r. dokonano otwarcia grobu Wincentego. Cia┼éo znaleziono prawie nienaruszone, co przyczyni┼éo si─Ö do rozbudzenia jego czci. 19 sierpnia tego┼╝ roku cia┼éo umieszczono w mauzoleum, specjalnie dla tego celu zbudowanym. Odt─ůd kult Wincentego sta┼é si─Ö bardzo ┼╝ywy. Zacz─Öli nap┼éywa─ç pielgrzymi, za zgod─ů biskupa krakowskiego odprawiano przed o┼étarzem wzniesionym Msze wotywne ku czci Kad┼éubka, przed mauzoleum palono ┼Ťwiece. W 1683 r. papie┼╝ b┼é. Innocenty XI uzna┼é o┼étarz Wincentego za uprzywilejowany, tzn. obdarzony przywilejem odpustu. 13 listopada 1634 r. synod krajowy pod przewodnictwem prymasa Jana W─Ö┼╝yka wni├│s┼é do Stolicy Apostolskiej urz─Ödow─ů pro┼Ťb─Ö o kanonizacj─Ö Wincentego Kad┼éubka (oraz Stanis┼éawa Kostki, Kingi, W┼éadys┼éawa z Gielniowa, Jozafata Kuncewicza i Jana Kantego). W roku 1764 Kongregacja Obrz─Öd├│w zatwierdzi┼éa kult, a papie┼╝ Klemens XIII podpisa┼é odpowiedni─ů bull─Ö, co r├│wna┼éo si─Ö formalnej beatyfikacji. Wincenty jest patronem archidiecezji warmi┼äskiej oraz diecezji kieleckiej i sandomierskiej.

W ikonografii b┼é. Wincenty przedstawiany jest w stroju biskupim. Jego atrybutami s─ů pastora┼é oraz infu┼éa u st├│p.

Źródło